Voordat je een overkapping, blokhut of schutting bestelt, wil je weten of je er een vergunning voor nodig hebt. Het goede nieuws: veel bouwwerken in de achtertuin zijn vergunningvrij. Maar of dat voor jouw plan geldt, hangt af van de plek op je perceel, de afmetingen, de hoogte en de regels van je gemeente. In deze gids leggen we de hoofdlijnen uit zoals die gelden onder de Omgevingswet. Het is een algemene uitleg en geen juridisch advies. De uitkomst voor jouw adres controleer je altijd zelf via het Omgevingsloket of bij je gemeente.
De Omgevingswet in het kort
Sinds 1 januari 2024 geldt in Nederland de Omgevingswet. Die wet bundelt een groot aantal oudere wetten en regels over bouwen, ruimte en milieu. Voor wie in de eigen tuin bouwt, zijn twee dingen belangrijk. Ten eerste staan er landelijke regels in het Besluit bouwwerken leefomgeving, die bepalen welke bouwwerken in elk geval zonder vergunning mogen. Ten tweede heeft elke gemeente een omgevingsplan met lokale regels. Die lokale regels kunnen per gemeente en soms zelfs per wijk verschillen.
Voor de meeste kleinere bouwwerken in de tuin lijken de regels sterk op wat vóór 2024 gold. Wie eerder een schuur of schutting heeft geplaatst, zal veel herkennen. Toch is het verstandig om niet op oude kennis te vertrouwen, want gemeenten kunnen in hun omgevingsplan eigen keuzes maken.
Begrippen die je tegenkomt
- Bijbehorend bouwwerk: een bouwwerk met een dak dat bij je woning hoort, zoals een aanbouw, overkapping, tuinhuis, blokhut, schuur of carport.
- Erfafscheiding: een schutting, hek, muur of ander bouwwerk dat je erf scheidt van dat van de buren of van de straat. Een haag van planten is geen bouwwerk.
- Achtererfgebied: grofweg het deel van je erf achter de woning. Het begint op 1 meter achter de voorkant van je huis. Bij een hoekwoning telt de zijtuin langs de straat vaak niet mee.
- Voorerfgebied: het deel van je erf dat niet tot het achtererfgebied hoort, zoals de voortuin.
- Openbaar toegankelijk gebied: wegen, stoepen, pleinen, parken, openbaar groen en water dat voor iedereen toegankelijk is.
- Omgevingsplan: het plan van je gemeente met de lokale regels voor bouwen en het gebruik van grond.
Een schutting: de regel van 1 en 2 meter
Voor erfafscheidingen zijn twee hoogtes belangrijk. Een erfafscheiding tot 1 meter hoog is op grond van de landelijke regels vergunningvrij, ook in de voortuin. Die regel kan een gemeente niet strenger maken.
Voor een schutting tot 2 meter hoog geldt in veel gemeenten dat hij vergunningvrij is als hij op een perceel met een woning staat en achter de lijn langs de voorkant van die woning. Deze regel staat in het omgevingsplan en is dus lokaal. De meeste gemeenten hebben de regels van vóór 2024 overgenomen, maar een gemeente kan er andere voorwaarden aan verbinden. Grenst je tuin aan openbaar gebied, zoals bij een hoekwoning of een tuin langs een openbaar pad, kijk dan extra goed naar de regels voor jouw situatie.
Wil je hoger dan 2 meter bouwen, dan heb je in de regel een vergunning nodig of moet je het bouwwerk vooraf melden. Let op dat de hoogte telt vanaf de grond naast de schutting. Staat je schutting op een muurtje of een verhoging, dan telt die hoogte mee. Ook een trellis of sierrand bovenop het scherm hoort bij de totale hoogte.
Een overkapping of tuinhuis: een bijbehorend bouwwerk
Overkappingen, tuinhuizen, blokhutten en carports vallen onder de bijbehorende bouwwerken. Die zijn onder voorwaarden vergunningvrij als ze in het achtererfgebied staan. In het voorerfgebied heb je voor een bijbehorend bouwwerk in de regel een vergunning nodig. De belangrijkste voorwaarden op een rij:
- Het bouwwerk staat op de grond en in het achtererfgebied.
- Het staat op meer dan 1 meter van openbaar toegankelijk gebied.
- Het is nergens hoger dan 5 meter.
- Binnen 4 meter van de oorspronkelijke achtergevel mag het niet hoger zijn dan 30 centimeter boven de vloer van de eerste verdieping.
- Verder dan 4 meter van de woning mag het in elk geval 3 meter hoog zijn. Hoger kan alleen met een schuin dak en onder aanvullende voorwaarden, onder meer over de afstand tot de perceelsgrens.
- Er komt geen dakterras, balkon of andere buitenruimte op het dak.
- Samen met andere bijbehorende bouwwerken blijft het binnen de maximale oppervlakte voor jouw situatie.
Die maximale oppervlakte hangt af van de grootte van het zogeheten bebouwingsgebied, dat grofweg samenvalt met het achtererfgebied. Is dat gebied niet groter dan 100 m², dan mag de helft bebouwd worden. Bij grotere tuinen neemt het toegestane percentage af, met een absolute bovengrens van 150 m². Een bestaande schuur, aanbouw of carport telt mee. Wie al een flinke aanbouw heeft, houdt daardoor soms minder ruimte over dan verwacht.
Overzicht in één tabel
| Situatie | Vaak vergunningvrij als | Let op |
|---|---|---|
| Schutting in de voortuin | Niet hoger dan 1 meter | Landelijke regel; bij monumenten gelden uitzonderingen |
| Schutting naast of achter de woning | Niet hoger dan 2 meter en achter de lijn langs de voorkant van de woning | Lokale regel in het omgevingsplan, controleer je gemeente |
| Overkapping tegen de achtergevel | In het achtererfgebied en binnen de hoogte- en oppervlaktegrenzen | Bestaande aanbouwen tellen mee voor de oppervlakte |
| Tuinhuis of blokhut achter in de tuin | In het achtererfgebied, tot 3 meter hoog en binnen de maximale oppervlakte | Meer dan 1 meter van openbaar gebied |
| Bouwwerk in de voortuin of in een zijtuin aan de straat | Zelden | Reken op een vergunningaanvraag |
| Monument of beschermd stads- of dorpsgezicht | Beperkt | Strengere regels, vraag altijd eerst de gemeente |
Vergunningvrij is niet hetzelfde als regelvrij
Ook als je geen vergunning nodig hebt, gelden er regels. Het bouwwerk moet voldoen aan de technische eisen, bijvoorbeeld voor constructieve veiligheid. De gemeente kan optreden als een bouwwerk ernstig in strijd is met redelijke eisen van welstand. En dan is er het burenrecht uit het Burgerlijk Wetboek, dat onder meer gaat over erfgrenzen, regenwater dat van je dak op het erf van de buren loopt en uitzicht op het erf van de buren. Ga daarnaast na of er afspraken gelden die los staan van de overheid:
- Huur je je woning, dan heb je vaak toestemming van de verhuurder nodig.
- Bij een vereniging van eigenaars kunnen eigen regels gelden.
- In je koopakte kunnen erfdienstbaarheden of andere bijzondere bepalingen staan.
- Graaf je met een machine, dan ben je verplicht vooraf een KLIC-melding te doen, zodat je weet waar kabels en leidingen liggen.
Zo controleer je het voor jouw adres
De betrouwbaarste manier om te weten of je een vergunning nodig hebt, is de vergunningcheck in het Omgevingsloket van de overheid. Je vult je adres in, kiest wat je wilt bouwen en beantwoordt vragen over de plek en de afmetingen. Aan het eind zie je of je vergunningvrij kunt bouwen, of je een melding moet doen of dat je een vergunning moet aanvragen. Via het onderdeel Regels op de kaart zie je bovendien welke regels uit het omgevingsplan voor jouw perceel gelden.
Houd bij het invullen deze gegevens bij de hand:
- De afmetingen en de hoogte van het bouwwerk, inclusief dakrand of nok.
- De afstand tot je woning, tot de erfgrenzen en tot de straat of ander openbaar gebied.
- De oppervlakte van bestaande schuren, aanbouwen en overkappingen.
- Een schets of foto van de situatie.
Blijft er twijfel bestaan, neem dan contact op met je gemeente. Veel gemeenten bieden de mogelijkheid van een vooroverleg. Bewaar de uitkomst van de vergunningcheck. Bij verkoop van je woning of bij vragen van buren is het prettig als je kunt laten zien waarop je besluit gebaseerd was.
Praat met je buren
Ook als alles vergunningvrij is, helpt het om je plannen vooraf met de buren te bespreken. Een schutting op de erfgrens is vaak van jullie samen, en een overkapping of tuinhuis dicht bij de grens kan schaduw geven of het uitzicht veranderen. Een kort gesprek voorkomt veel onbegrip achteraf. In onze gidsen over een schutting plaatsen, een overkapping kiezen en een blokhut kiezen lees je hoe je het project daarna aanpakt. Ons assortiment vind je bij overkappingen, tuinhuizen en blokhutten en schuttingen.
Veelgestelde vragen
Heb ik een vergunning nodig voor een schutting van 180 centimeter?
In veel gemeenten niet, als de schutting achter de lijn langs de voorkant van je woning staat. Die regel staat in het omgevingsplan van je gemeente en kan dus lokaal afwijken. Controleer het met de vergunningcheck in het Omgevingsloket.
Is een overkapping zonder wanden ook een bijbehorend bouwwerk?
Ja. Een overkapping heeft een dak en valt daarom onder de bijbehorende bouwwerken, ook als hij aan alle kanten open is. Dezelfde regels voor ligging, hoogte en oppervlakte zijn van toepassing.
Mijn buurman heeft zonder vergunning gebouwd. Mag ik dat dan ook?
Niet vanzelfsprekend. Jouw situatie kan anders zijn door de ligging van je perceel, de afmetingen van je plan of bestaande bebouwing. Ook kunnen de regels veranderd zijn sinds je buurman bouwde.
Wat gebeurt er als ik bouw zonder vergunning terwijl die wel nodig was?
De gemeente kan handhaven, bijvoorbeeld met een last onder dwangsom en in het uiterste geval de verplichting om het bouwwerk weg te halen. Soms kun je achteraf alsnog een vergunning aanvragen, maar die kan ook worden geweigerd.
Kan ik rechten ontlenen aan de uitkomst van de vergunningcheck?
Nee. De vergunningcheck geeft een uitkomst op basis van jouw antwoorden. Klopt een antwoord niet, dan klopt de uitkomst ook niet. Twijfel je, leg je plan dan voor aan de gemeente.
